English

Dyddiadur Cloddio Treforys

Cyfwyniad

 

Treforys – mwy o wybodaeth: http://bit.ly/3qwZcnu

Diwrnod 1
18 Chwefror 2021

Gyda tywydd gweddol dda roedd modd treulio'r diwrnod yn cofnodi'r tyddynod chwarelwyr yn Nhreforys ger Chwarel Gorseddau. Adeiladwyd 36 tyddyn yn 1857 gyda croglofftydd ond erbyn heddiw mae cyflwr y tai yn wael. Bwriad yr arolwg yw cofnodi'r tai ac awgrymu camau ar gyfer cadwraeth ar y safle. Bu'r gwaith heddiw ar dyddynod 12 ac 13 yn y rhes ganol.


Diwrnod 2
22 Chwefror 2021


Ffenest caeedig, bwthyn 13

Rydym wedi sylweddoli fod ffenestri mawr ar ochr flaen bythynod 12 ac 13 ac yn amau fod ffasiwn y dydd yn rhoi pwyslais ar gael 'golau' mewn i'r tai.

Efallai nad oedd y pensaer yn gyfarwydd a thywydd garw Cwm Ystradllyn ac ymddengys fod y ffenestri wedi eu lleihau gan eu blocio hefo cerrig. Rydym angen canfod mwy am hyn. (Rhywbeth tebyg wedi digwydd yn adeiladau Cwm Orthin).



Neil a Rob wedi bod yn brysur yn cymeryd cofnodion a mesuriadau

 

Diwrnod 3
25ain Chwefror 2021

 

Wrth archwilio ymhellach mae'n weddol amlwg fod cryn gysondeb i batrwm a chynllun pob bwthyn ym mhentref Treforys. Efallai fod amrywiaethau bach oherwydd natur y tir ond ar y cyfan mae pob adeilad wedi ei rannu yn ddau fwthyn gyda rhaniad mewnol arall i bob bwthyn. Ceir hyd i'r drws 'ffrynt' bob amser ar yr ochr ddeheuol. Ymddengys nad oedd drysau yn wynebu'r ffyrdd ar yr ochr ogleddol i bob rhes. Ychydig iawn o adeiladau eraill sydd ar y safle. Rydym wedi methu canfod y 'tai bach' ac efallai fod pwcedi yn cael eu defnyddio a'r carthion yn cael eu gollwng i'r ffrydiau?

 


Golygfa o ben y safle

 

Diwrnod 4
5ed Mawrth 2021

Gan fod y tywydd yn ffafriol a’r awyr yn glir roedd modd hedfan y drôn ar gyfer tynnu awyr luniau a bu modd recordio pedwar adeilad ar gyfer creu modelau 3D.

Yn y cyfamser, parhau mae’r gwaith recordio ar y rhesi gwaelod a chanol. Rydym yn mesur yr adeiladau, tynnu ffotograffau fel cofnod ac yn gwneud argymhellion cadwraeth ar gyfer pob adeilad. Cytunwyd ar raddio pob adeliad o 1 i 5 gyda 5 yn gyfystyr ac angen cadwraeth brys ac 1 ar gyfer adeilad sydd wedi llwyr ddymchwel a mewn cyflwr gymharol sefydlog.


Rhes ganolog


Talcen tŷ, bwthyn 13

 

Diwrnod 5
8fed Mawrth 2021

Cafwyd diwrnod clir heb fawr o wynt ar ddydd Llun 8fed Mawrth a bu modd recordio pedwar adeilad yn y rhes ganol yn Nhreforys gyda'r drôn. Bydd hyn yn arwain at greu modealu 3D o bob adeilad.

Ar yr un pryd mae'r gwaith cofnodi yn parhau yn y rhes isaf (y rhes ddeheuol) a'r rhes ganol.

Un canlyniad pwysig dydd Llun oedd canfod un o'r sianelu dŵr tanddaearol sydd wedi eu adeiladu o slabiau o lechi. Bydd hyn yn ychwanegu at ein dealltwriaeth o sut roedd trigolion Treforys yn rheoli llif y dŵr i ffwrdd o'r tai. Bydd rhaid ceisio cael llun o'r ceuffos / cylfat rhywsut.


Neil yn gweithredu'r drôn


Rob, rhes isaf

 

Diwrnod 6
13eg Mawrth 2021


Bwthyn 13, pared mewnol yr ail wal


Drws llydan, bwthyn 13

Atebwyd sawl cwestiwn o ganlyniad i gael gweld cynlluniau o Dreforys a wnaethpwyd gan Brifysgol Hull yn 1974. Dangoswyd fod y llawr gwaelod wedi ei rannu yn brif ystafell ger y lle tân ac wedyn fod yr ystafell ger wal ymyl y tŷ wedi ei rhannu yn ddwy. Cawn dystiolaeth o hyn ym mwthyn 13 gan fod tyllau ar gyfer wal bren yn rhedeg i fyny canol wal ymyl y tŷ hyd at uchder y groglofft.

Cawn dystiolaeth bellach am rannu'r ystafell ochr gan fod y drws yn llydan iawn a'r tebygrwydd yw bod ddau ddrws nail ochr i'r ffrâm bren. Rhaid gofyn y cwestiwn felly, os oedd yma lofft lawr-grisiau ac efallai parlwr?

 

Diwrnod 7
15fed Mawrth 2021


Ceuffos


Sianel draeniad yn rhedeg i lawr o'r rhes ganol

Pan adeiladwyd Treforys yn 1857 cynlluniwyd cyfres o ffosydd er mwyn arwain dŵr i ffwrdd o'r pentref. Mae'r dŵr yn llifo yn naturiol ar y llethr yma i lawr o Foel Hebog a mae'n bosib y byddai defnydd o rhai o'r ffosydd ar gyfer gwared a charthion. Un o amcanion y prosiect diweddar yn Nhreforys yw cofnodi y ffosydd. Er fod rhai ffosydd ddigon amlwg ar y tir mae eraill mewn sianeli tanddaearol.

Cawsom hyd i un o'r cylfatiau a chyda gryn drafferth cafwyd llun ar y ffôn symudol er mwyn cael gwell syniad o beth sydd yno.

 

Diwrnod 8
17eg Mawrth 2021

Parhau mae'r arolwg o gyflwr adeiladau Treforys. Er mwyn cyflwyno adroddiad llawn mae'r broses cofnodi yn cynnwys adroddiadau ysgrifenedig, lluniau a mesuriadau, cofnod ffotograffeg a modelu ffotogrametreg (gan ddefnydd o ddelweddau drôn). Mae yma 18 bwthyn, pob un wedi ei rannu yn ddau gartref wedi eu lleoli dros dair rhes:

Dyma Rob, yn cael trefn ar gofnod ffotograffau o fwthyn 6 yn y rhes uchaf. Y cam cyntaf yw tynnu cyfres o luniau o ochrau allanol yr adeilad:

Rhoddir cofnod cyfatebol yn y gofrestr lluniau gan gynnwys cyfeiriad cwmpawd o ble tynnwyd y llun. Cam nesaf Rob oedd tynnu mwy o luniau o rhai o nodweddion amlycaf y tŷ. Nodwedd hyfryd iawn ym mwthyn 6(A) yw'r lle tân o fewn wal dalcen de-orllewinol y bwthyn:

Capan tenau iawn (yn dwyllodrus felly) sydd uwch y lle tân:



Parhau mae'r gwaith cofnodi ar y ddwy res arall o dai. Bydd model ffotogrametreg 3D yn cael ei greu ar gyfer pob bwthyn gyda delweddau o'r drôn. Bydd oddeutu 4000 o ddelweddau o'r drôn yn cael eu defnyddio ar gyfer y prosiect. Dyma lun o'r gwaith drôn uwch ben bwthyn 13, un o'r bythynnod mewn cyflwr gorau ar y safle:

A dyma Rhys yn cofnodi bwthyn rhif 14.

Diwrnod 9
19eg Mawrth 2021

Dyma fwthyn 2 ar y rhes uchaf yn Nhreforys lle mae ffrwd naturiol wedi ffendio cwrs drwy ystafell fyw 2B. Ers i'r pentref gael ei adael yn y 1870au mae'n amlwg fod y ffosydd a cylfatiau wedi cau ac angen eu clirio gan fod rhan helaeth o'r safle yn wlyb iawn o dan draed.

Ond mae hyn yn wahanol eto gan fod y ffrwd naturiol yma wedi chwalu rhan o adeilad 2B. Y Byd Natur sydd yn ennill.

 

Diwrnodau 10 ac 11
22ain a 24ain Mawrth 2021


Adeilad allanol rhwng bythynnod 1 a 2

Mae absenoldeb unrhyw adeiladau allanol yn rhes waelod a chanol Treforys yn weddol amlwg ac ar yr olwg gyntaf braidd yn anarferol. Lle roedd y trigolion yn cadw eu glo, eu moch a lle roedd y tai bach?

Yr unig ddau adeiladwaith amlwg sydd ddim yn fythynnod yw’r rhai sydd ar y rhes uchaf yn Nhreforys. Rhwng bwthyn 1 a 2 cawn hyd i adeilad bach, ychydig dros fedr ar draws, sydd yn ymdebygu i gwt neu gell bach gyda wal allanol yn creu ail ofod. Mae’r adeilad yma ar yr un llinell a’r bythynnod, sef de-orllewin a gogledd-ddwyrain.

Rhyw 50 medr i’r de mae adeiladedd arall sgwar rhyw 2medr ar draws sydd yn anodd iawn i’w ddehongli o ran ei ddefnydd neu bwrpas.
Treuliwyd diwrnodau 10 ac 11 yn cofnodi’r adeiladweithiau yma gyda chryn drafod ynglyn a’u hunion ddefnydd.


Adeilad sgwar yn Nhreforys - defnydd yn ansicr


Adeiladwaith cerrig yn amlwg yn yr adeilad allanol sgwar

Diwrnod Olaf
30ain Mawrth 2021

Mawrth 30ain oedd ein diwrnod olaf ar y safle. Cwblhawyd yr arolwg drôn o Dreforys gan Neil a chafwyd awyr luniau trawiadol iawn o'r rhesi tai:





Cerddwyd ar hyd yr holl ffosydd a sianeli dŵr oedd yn gwasanaethu Treforys gan wneud nodiadau a lluniau ar y map a chofnod ffotograffaidd gan wella ein dealltwriaeth o'r archaeoleg o dan ein traed.

Defnyddir canlyniadau'r arolwg cyflwr i gynllunio gwaith cadwraeth yn y dyfodol

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol

GAT

 

Gwynedd Archaeological Trust is certified to ISO 9001:2015 and ISO 14001:2015

To view a copy of the ISO 9001:2015 certificate, please click here.
To view a copy of the ISO 14001:2015 certificate, please click here.