Parc Cybi, Caergybi
Y Darganfyddiadau

Tai Crynion â Muriau Clai yr Oes Haearn

Tua 150m i'r gogledd-ddwyrain o'r pentref Oes Haearn Ganol, ac mewn defnydd yr un pryd, roedd dau dŷ gyda muriau o glai. Ychydig iawn o'r muriau sydd wedi goroesi, ond roedd modd adnabod y tai oherwydd y traeniau wedi eu leinio â charreg oddi mewn iddynt.

Roedd gan un tŷ draen a siâp marc cwestiwn iddi, gyda thwll yn un pen a'r pen arall yn arwain allan o'r adeilad. Roedd aelwyd yn y tŷ hwn, ond fawr ddim nodweddion eraill.

Roedd gan y ty arall gymhlethfa o draeniau, rhai'n rhedeg i'w gilydd, ac roedd y prif draen gyda phydew yn un pen wedi ei lenwi gyda slabiau carreg - rhai ohonynt gyda thyllau ynddynt. Roedd cynnwys y draen yn gyfoethog mewn haearn ocsid oedd efallai'n hannu o ba bynnag sylwedd fu'n rhedeg yn y traeniau.

Roedd llawr y tŷ wedi ei orchuddio gyda haen o siarcol a hwnnw'n cynnwys gwellt gwenith deifiedig a mân us. Ymddengys mai canlyniad y to'n llosgi ac yn syrthio i mewn i'r ty oedd hyn, ac mae'n dangos bod gwellt yn cael ei ddefnyddio i doi'r tai.

Roedd y ddau dŷ'n rhy agos at ei gilydd iddynt fod wedi eu defnyddio'r un pryd, ac felly mae'n rhaid iddynt gael eu defnyddio'n ddilyniannol, ond roedd peipen carthffosiaeth wedi dinistro unrhyw dystiolaeth o ba un a ddefnyddiwyd gyntaf.