English

Ysgol yr Hendre, Llanbeblig, Caernarfon

Mynwent ganoloesol gynnar a gwersyll adeiladu Rhufeinig

Cyflwyniad | Canlyniadau'r Cloddiad | Pydew Neolithig | Poptai Pydew Rhufeinig a Gwersyll Adeiladu Posibl

Mynwent Ganoloesol Gynnar | Nodweddion Canoloesol | 19eg a'r 20fed Ganrif | Cydnabyddiaethau a Darllen Pellach

Y Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg a'r Ugeinfed Ganrif

Tai gwydr

Yn rhan ddeheuol y safle roedd yna olion tŷ gwydr wedi'i ddiffinio gan wal frics isel. Chwe metr i'r dwyrain o ben yr adeilad hwn roedd yna strwythur bach o frics â llawr concrid a 3 gris yn troi i lawr i'r adeilad, oedd wedi'i osod tua 1m o dan wyneb y tir. Roedd yn cynnwys strwythur brics sylweddol, oedd o bosibl yn cynnwys boeler, ac yn gweithredu fel ystafell foeler i gynhesu'r tŷ gwydr trwy gysylltiad pibell wedi'i diogelu o dan slabiau llechi mawr. Roedd yna hefyd drydydd adeilad o frics y mae'n ymddangos iddo fod yn gwt potio, ac olion storfa lo o bosibl.

Ar argraffiad cyntaf map Arolwg Ordnans 25 modfedd 1888 gwelir llwybr o Ffordd Llanbeblig i adeilad nad yw'n cael ei labelu ar y map hwn ond a ddangosir ar fap 1918 fel tŷ gwydr. Erbyn y cyfnod hwn roedd yna ddau dŷ gwydr arall a strwythurau cysylltiedig. Adeiladwyd Ysbyty Neilltuo Gallt-y-Sil ar gyfer clefydau heintus ym 1904, dros y ffordd i Dyddyn Pandy. Mae'n bosibl bod y tai gwydr wedi cael eu hymestyn i ddarparu bwyd i'r ysbyty. Mae lluniau o'r awyr yn dangos bod y tai gwydr wedi cael eu dymchwel yn llwyr erbyn 1948 pryd y gellir gweld padogau bychain a rhandiroedd yn y cae.


Ystafell foeler wedi'i chysylltu â'r tŷy gwydr


Buarth ferm

Dynodwyd buarth bychan wrth gynnal asesiad archaeolegol o'r safle, pan yr oedd olion rhai adeiladau brics yn weladwy. Datguddwyd rhagor o strwythurau brics yn ardal y cloddiad a chofnodwyd olion bwthyn cerrig.

Mae map Arolwg Ordnans 1888 yn dangos tri adeilad bach, a'r bwthyn cerrig oedd yr un pellaf i'r de-ddwyrain. Roedd ffynnon yno hefyd. Erbyn 1918 roedd y tri adeilad yma wedi cael eu troi'n fuarth petryal caeëdig, gydag adeiladau ychwanegol a phadogau neu erddi bychain. Roedd y ffarm yn dal i fodoli ym 1950, ond cafodd ei dymchwel erbyn 1966 (fel y gwelir yn y lluniau o'r awyr).


Olion bwthyn bach cerrig