English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Trawsfynydd - Ardal 16 Aneddiadau ffermio i’r gogledd o Drawsfynydd (PRN 18282)


© Hawlfraint y Goron. Cedwir pob hawl, Ymddiriedolaeth Archaeoloegol Gwynedd, 100017916 2005

Cefndir hanesyddol

Mae’r ardal hon i’r gogledd o Drawsfynydd, (sy’n debyg o ran ei chymeriad i ardal 09, i’r de), yn cynnwys tirwedd ffermio ac mae’n ymddangos bod hon wedi’i sefydlu i raddau helaeth erbyn dyddiad y map degwm yn y 1840au. Mae’r ardal yn ymestyn o Drawsfynydd, i’r gogledd hyd ymyl yr ardal astudiaeth, ac mae ar ochr orllewinol llwybr yr A470 bresennol yn bennaf.

Cofnodir ffermydd yr ardal (megis Fferm Goppa, Coed-cae-du, ty Gwyn a Chreigiau-duon) ar y map degwm (rhoddodd Robert Lloyd Stad Goppa ar werth ym 1845) ac mae’n ymddangos na chafodd batrwm y caeau ei newid fawr ddim chwaith. O ystyried diffyg tystiolaeth o anheddiad cynharach (naill ai anheddiad creiriol, neu un ar ffurf tai canoloesol hwyr – gweler ardaloedd 06 a 10) mae’n ymddangos ein bod yn edrych ar dirwedd ffermio ymylol sy’n dyddio o ddiwedd y 18fed ganrif a dechrau’r 19eg, a ddatblygwyd mae’n debyg tua’r un adeg ag yr adeiladwyd y ffordd (h.y. rhywdro rhwng 1780 a 1824). Yn wir, mae patrwm rheolaidd y caeau o amgylch Coed-cae-du (adeilad rhestredig sy’n dyddio o’r 16eg ganrif) yn awgrymu dyddiad gweddol hwyr (diweddarach na Choed-y-rhygen (ardal 06) sydd bellach ar yr ochr arall i’r llyn (ardal 05)), ac mae’n bosibl eu bod wedi’u cynllunio ar hyd ymyl y ffordd bost wreiddiol o’r 18fed-19eg ganrif a ddaeth o Dan-y-Bwlch ac i’r gorllewin o’r fferm (mae rhan ohoni i’w gweld o hyd) y mae’n debygol y diwygiwyd ei llwybr pan ffurfiwyd y llyn. Mae’r ffordd A470 bresennol yn dilyn y llinell olaf hon.

Nodweddion allweddol y dirwedd hanesyddol

Ffermydd, caeau amgaeedig, coedydd

Y caeau rheolaidd eu siâp a’r darnau o goetir ag ynddynt ffermdai cerrig, sy’n ymddangos fel pe baent wedi’u codi mewn amrywiaeth o arddulliau, ond pob un ohonynt yn strwythur cadarn o wenithfaen gyda tho llechi, a thai allan o’i amgylch, yw prif nodweddion yr ardal. Hefyd gwelir peth defnydd o haearn rhychog fel deunydd adeiladu, ac fel modd o amddiffyn y strwythurau rhag y tywydd.

 

Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Trawsfynydd

 

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol