English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Mawddach - Ardal 16 Mynydd agored, Bryn Brith (PRN 18346)

 

Cefndir hanesyddol

Mae cyfres o safleoedd cynhanesyddol creiriol yng nghanol yr ardal hon, yn ymestyn ar hyd dyffryn' bychan isel a hir, sy'n rhedeg o'r gorllewin i'r dwyrain o Lynnau Cregennen i Dy'n-llidiart (ardal 18). O bosibl, dyma oedd rhan o hynt gwreiddiol Ffordd-ddu (gweler hefyd ardal 08). Mae'r safleoedd hyn yn cynnwys nifer o garneddi ac o leiaf un anheddiad cylchoedd cytiau ar waelod y dyffryn ger y llwybr troed modern a, hefyd, bryngaer fechan ar y grib serth yn union i'r gogledd.

Nid oes unrhyw olion canoloesol wedi'u cofnodi yma. Mae'r fferm agosaf, sy'n rhan o drefgordd Cefn-yr-Owen, y tu allan i'r ardal, tua'r dwyrain. Ni ddangosir fawr ddim llociau o gyfnodau diweddarach ar fap degwm 1842 Dolgellau ac ni newidiodd y dirwedd bresennol ryw lawer ers hynny. Mae olion yn ymwneud â chwarela llechi yn y 19eg ganrif (Chwarel Ty'n-y-coed yn arbennig, sef chwarel fach o gyfnod cynnar a ddefnyddiwyd yn ddiweddarach i ddadlwytho gwastraff o chwarel Arthog gerllaw gweler ardal 15 uchod) ar hyd llethrau gogleddol yr ardal.

Nodweddion allweddol y dirwedd hanesyddol

Safleoedd cynhanesyddol creiriol, waliau caeau

Mae'r ardal nodwedd hon yn cyfateb bron yn union i SoDdGA a ddynodwyd ym 1981 (CCGC cyf. Cregennen a Pared y Cefn Hir' 31WNH), sy'n ymestyn dros 162ha a hefyd yn cynnwys rhan fach iawn o ben dwyreiniol ardal nodwedd 14, (er nad yw'n cynnwys y coetir ar lethrau gogleddol yr ardal). Mae'r safle ar ehangdir mynyddig ar ochr ogledd-orllewinol massif Cadair Idris (gweler ardal 17). Mae'n safle daearegol o bwys cenedlaethol sy'n rhoi'r trawslun glanaf, y mwyaf agored a'r mwyaf cyfan trwy ran isaf Grp Folcanig Aran, sef dilyniant o greigiau folcanig a chreigiau gwaddod morol. Mae’n safle pwysig ar gyfer arsylwi ar y berthynas rhwng creigiau o darddiad cymysg ac ar gyfer dyddio’r cyfnodau folcanig a dorrodd ar draws gwaddodi morol normal. Mae’r ardal yn gymar i diroedd folcanig clasurol Cadair Idris (ardal 17) gerllaw. Yn yr un modd, mae hon hefyd yn ardal bwysig at ddibenion addysgu, dibenion addysgiadol a dibenion ymchwil.

 

Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Mawddach

 

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol