English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Dyffryn Dysynni – Ardal 4 Rheilffordd Tal-y-llyn PRN 28653


Gorsaf Rhyd yr Onnen ar Reilffordd Tal-y-llyn

 

 

Cefndir hanesyddol

Mae Rheilffordd Tal-y-llyn yn rhedeg am 11.67km (7.25 milltir) o Dywyn hyd at gyffiniau Abergynolwyn, er mai dim ond y 5.17km cyntaf sy'n rhedeg trwy dirwedd hanesyddol Dysynni. Cafodd ei ariannu ac adeiladu gan y brodyr McConnel o Fanceinion, a'i agor yn 1866 i gludo llechi o chwareli Bryneglwys i'r rheilffordd lled safonol yn Nhywyn, ac i gario trenau teithwyr, gan ei gwneud y rheilffordd lein fach gyntaf (yn yr achos hwn 0.686m – 2' 3” o led) ym Mhrydain a awdurdodwyd i gludo teithwyr yn defnyddio stêm. Caewyd y chwareli yn 1946 ond fe oroesodd y rheilffordd fel cludydd teithwyr ac atyniad twristaidd; ni chafodd ei gwladoli yn 1948 ac yn 1951 dyma oedd y rheilffordd gyntaf yn y byd i gael ei gwarchod fel rheilffordd dreftadaeth, yn wreiddiol dan reolaeth Tom Rolt. Mae rheolaeth weithredol o'r rheilffordd nawr yn nwylo Cymdeithas Cadwraeth Rheilffordd Tal-y-llyn. Agorwyd estyniad yn 1976 ar hyd yr hen linell mwynau o Abergynolwyn i'r orsaf newydd yn Nant Gwernol. Mae'r nifer o deithwyr sy'n cael eu cludo ar y rheilffordd wedi cynyddu'n raddol ers 2000, gyda bron i 95,500 o deithiau unigol wedi eu cofnodi yn 2006, er bod y nifer yma yn dal i fod oddeutu hanner y nifer a gludwyd ar ei anterth yn 1973.

Ers 1952 mae'r rheilffordd hefyd wedi cynnal Amgueddfa Rheilffordd Lein Fach yng ngorsaf Cei Tywyn sydd ag arddangosiadau o'r Deyrnas Unedig a Gweriniaeth Iwerddon. Agorwyd yr adeilad amgueddfa sylweddol bresennol ac estyniad yr orsaf yn 2005.

 

Nodweddion tirwedd hanesyddol allweddol

Rheilffordd stêm lein fach Fictoraidd.

Mae nifer o'r adeiladau a strwythurau yn nodweddu'r ardal dirwedd hon sy'n gysylltiedig ag agor y rheilffordd yn 1866, yn dyst i oroesiad sylweddol. Mae naws y 1860au wedi goroesi bron heb ei newid hyd at y cyfnod cadwraeth cynnar (1950au ymlaen) ond ers hynny mae wedi ei gyfaddawdu gan yr angen i redeg rheilffordd sy'n ymateb i anghenion twristaidd modern a gofynion yr arolygiaeth rheilffyrdd. Adlewyrchir hyn yn y gweithdai a seilwaith blociau bris a haearn rhychiog modern, yn arbennig yn Nhywyn Pendre. Mae'r adeilad amgueddfa newydd yng ngorsaf Cei Tywyn yn defnyddio brics coch a llechi i gyd-fynd ag adeilad yr orsaf gerllaw o 1866 ond mae'n dipyn mwy o ran graddfa. Mae'r gorsafoedd llai i fyny'r llinell (mae Rhyd yr Onnen a Brynglas ill dau o fewn ardal tirwedd hanesyddol Dysynni) yn diogelu'r teimlad o reilffordd wledig fechan o'r bedwaredd ganrif ar bymtheg.

 

Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Dysynni

 

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol