English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Dyffryn Dysynni – Ardal 2 Tonfannau/Tal y Garreg PRN 28651


Golygfa o fryngaer a chwarel Tal y Garreg o aber y Dysynni

 

 

Cefndir hanesyddol

Safle bryngaer, ble'r awgrymwyd gan rai bod prif fryngaer ddeuglawdd bychan wedi ei orchuddio gan 'amddiffynfa' llai fyth a diweddarach, wedi ei amddiffyn gan gloddiau cryf a ffosydd amddiffynnol a dorrwyd o'r graig, o bosibl yn ail feddiannaeth ôl-Rufeinig/Canoloesol Cynnar dros fryngaer dybiedig gynharach.

Mae'r gefnen wedi ei chwarelu ers o leiaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Cafodd cyswllt lein fach i Reilffordd Cambria ei hychwanegu tua 1898, a gafodd ei disodli gan seidin lled safonol yn 1906, tua'r adeg pan ddaeth dan reolaeth John Corbett o Ynysymaengwyn, yn gweithio fel Tonfanau Granite Quarries. Yn 1965 daeth yn is-gwmni i Penmaenmawr and Welsh Granite Co., yn gweithredu fel Kingston Minerals o 1965 i 1981. Wedi hynny cafodd ei weithio gan Mr G.C. Evans o Aberllefenni, a bellach dyma'r unig chwarel weithredol o fewn Parc Cenedlaethol Eryri.

Mae chwarelu wedi cael effaith arwyddocaol ar leoliad tirwedd y fryngaer ac o bosibl ar ei sefydlogrwydd hefyd.

 

Nodweddion tirwedd hanesyddol allweddol

Tirwedd ddiwydiannol yn bygwth tirwedd archaeolegol cynharach

Cefnen yn edrych dros Ddyffryn Dysynni, gyda bryngaer Tal y Garreg ar ei chrib; i'r de-orllewin, yn Llechlwyd, mae'r gefnen hefyd wedi ei hamddiffyn gan ragfuriau deuglawdd enfawr. Mae eu perthynas cronolegol gyda'i gilydd yn aneglur. Mae'r rhain wedi eu blaendorri gan waith chwarel. Mae gan Tal y Garreg berthynas weledol gre gyda Chraig yr Aderyn, ble ceir bryngaer arall. Mae awgrym bod y nodwedd cadarnle, fel nodwedd ôl-Rufeinig, yn rhagflaenu'r ganolfan gantrefol yn Nhal y Bont yn Ardal 1.

Mae'r chwarel yn manteisio ar sil gyda gogwydd GGDd-DDOr ddolerit/gabro bras, yn addas ar gyfer arwyneb ffordd. Mae olion trefniadau mewnol cynharach yn cynnwys incleiniau, sgydiau, rhaffyrdd awyr a gwaith mathru gyda chymorth disgyrchiant yn weladwy ymysg ffyrdd llusgo modern. Ar un adeg, roedd yna bedair lefel weithredol. Cafodd y cyswllt i'r rheilffordd ei ddiddymu wedi 1970.

 

Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Dysynni

 

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol