English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Dyffryn Dysynni – Ardal 14 Castell y Bere PRN 29773


Adfeilion Canoloesol Castell y Bere

 

 

Cefndir hanesyddol

Mae Castell y Bere yn safle castell brodorol, a sylfaenwyd gan Llywelyn ap Iorwerth, neu Llywelyn Fawr, ac yn debygol o fod y castell y mae'r cronicl yn disgrifio iddo adeiladu yn 1221. Mae'n debygol mai ei brif swyddogaeth oedd diogelu porfeydd ucheldir Cader Idris. Er y disgrifiwyd ei bod yn hynod iawn i gastell gael ei adeiladu ‘fry ymysg yr hafodydd', nid yw Castell y Bere yn cyd-fynd â'r patrwm o adeiladu cestyll unrhyw le yng Ngwynedd gan Llywelyn ap Iorwerth yn hanner cyntaf y drydedd ganrif ar ddeg. Mae Dolbadarn, Dolwyddelan a'r castell cynharach yn Ninas Emrys yn agos at waelod y dyffryn ond maent, fodd bynnag, o fewn ffiniau'r hafodydd neu ffriddoedd brenhinol ac yn eu cantrefi perthnasol. Mae Prysor, nad oes sicrwydd am ei ddyddiad, a Carndochan, yn uchel ac ymysg y ffriddoedd. Mae Castell y Bere yn agos i ac, o bosibl mewn cyfatebiaeth â Dolwyddelan a Dolbadarn, o fewn ffridd Pennant. Mantais y lleoliadau hyn yw rheolaeth o lwybrau trwy'r dyffrynnoedd mynyddig a mynediad at a gallu i amddiffyn yr adnodd gwerthfawr o wartheg.

Mae'r cynllun daear yn gyson gyda chestyll brodorol eraill o'r cyfnod. Efallai bod y llenfuriau enfawr sy'n amgáu ardal a oedd gynt yn agored a ffos a dorrwyd o'r graig o flaen y tŵr cromfannol yn adlewyrchu gwaith yn y flwyddyn 1287 a 'r peryglon a wynebwyd o fygythiad gwrthryfel Rhys ap Maredudd. Efallai bod y castell wedi ei ddinistrio a'i adael yn dilyn gwrthryfel Madog yn 1294.

 

Nodweddion tirwedd hanesyddol allweddol

Safle castell hanesyddol; cadarnle olaf annibyniaeth Cymru

Mae Castell y Bere wedi ei leoli ar esgair craig goediog yn nolydd iseldir rhan uchaf dyffryn Dysynni, gyferbyn i eglwys Llanfihangel y Pennant, ac ar odrau llethrau isaf Cader Idris. Mae'n Heneb Restredig.

Mae'n lleoliad pwysig yn ymwybod cenedlaetholwyr Cymreig fel y gwarchodlu olaf i ildio i'r lluoedd Eingl-Normanaidd, ar 25 Ebrill 1283.

 

Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Dysynni

 

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol