English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Caernarfon/Nantlle – Ardal 9 chwareli llechi Nantlle PRN 15708

 


Mae'r llun hwn o'r awyr yn edrych tua'r de ac yn dangos Pen-yr-orsedd, yr unig chwarel sy'n dal i weithio yn Nyffryn Nantlle, yn nhu blaen y llun gyda rhan o Dorothea ar y dde. Mae pentref Nantlle (ardal 13) ychydig nes draw, rhwng y chwareli a llawr y dyffryn (ardal 49).


 

 

Cefndir hanesyddol

Ardal o chwarela sylweddol, a fu'n gweithio o leiaf rhwng y cyfnod canoloesol hyd at ddiwedd yr ugeinfed ganrif. Roedd cyfyngiadau o ran perchnogaeth yn golygu bod yn rhaid gweithio'r llechi mewn nifer o chwareli unigol, yn hytrach nag un safle enfawr fel yn Chwarel y Penrhyn a Dinorwig, ac roedd y ddaeareg a'r topograffi'n golygu bod y prif ddull cloddio o domenni agored ar ochr neu lawr Dyffryn Nantlle.

 

Prif nodweddion y dirwedd hanesyddol

Chwareli llechi, melinau, pyramidiau, tai injan, tomenni

Tirwedd arbennig o archaeoleg ddiwydiannol, sy'n enghraifft o ddatblygiad technegol y diwydiant o ganol y bedwaredd ganrif ar bymtheg hyd at yr ugeinfed ganrif. Mae rhai o'r peiriannau sy'n dal i sefyll wedi eu hadeiladu ar raddfa mor fawr nes eu bod yn elfennau o'r dirwedd yn eu hawl eu hunain, fel yr injan bwmpio Gernywaidd yn Chwarel Dorothea a'r system raff blondin ym Mhen-yr-orsedd. Mae ail-weithio'r tomenni a gwaith cloddio cyfyngedig iawn yn bygwth natur y tirweddau hyn, ac mae'r ymgais ddiweddar i sefydlu Dorothea fel canolfan blymio fasnachol wedi arwain at ddinistrio nodweddion hanesyddol heb unrhyw gofnodi. Mae'r bastiynau llechi enfawr ar gyfer yr incleins cadwyn mewn nifer o chwareli mewn perygl o ddirywio'n gynyddol ac o bosibl ddymchwel.

 

Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Caernarfon- Nantlle

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol