English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Caernarfon/Nantlle – Ardal 7 Tal-y-sarn PRN 15706

 


Mae datblygiad hirgul yr anheddiad chwarel hwn i'w weld yn y llun hwn sy'n edrych tua'r gogledd, wrth iddo ymestyn o ran uchaf y llun ar y chwith i ganol y llun ar y dde yn dilyn yn bennaf linell y tyrpeg a rheilffordd Nantlle. Dangosir rhai o'r chwareli ar ochr dde'r llun.


 

 

Cefndir hanesyddol

Er y bu peth datblygu ysbeidiol o ddiwedd y ddeunawfed ganrif, yn gysylltiedig â ffyniant y gwaith llechi yng Nghloddfa'r Coed, datblygodd y pentref yn bennaf rhwng 1850 a 1870, pan godwyd tai ar gyfer y chwarelwyr a'u teuluoedd ar diroedd fferm Coedmadog, ar hyd y ffyrdd tyrpeg a Rheilffordd Nantlle. Mae'r pentref yn cael ei gysylltu â'r pregethwr John Jones a'r bardd Robert Williams Parry.

 

Prif nodweddion y dirwedd hanesyddol

Anheddiad chwarel, adeiladwr hapfasnachol

Yn ei hanfod mae Tal-y-sarn yn cynnwys dau ddatblygiad hirgul cydgyfeiriol, un ar hyd y tyrpeg a godwyd yn y 1840au ar waelod y llethr ger y rheilffordd, a'r llall ar hyd yr hen lôn yn uwch i fyny. Mae'r rhain yn uno ym mhen dwyreiniol y pentref, yn y rhan lle ymsefydlodd pobl gyntaf ger Cloddfa'r Coed a'r ardal a adwaenir fel Pen y Bont.

Er bod nifer o adeiladau cynhenid traddodiadol, y math o dai a geir yma'n bennaf yw rhai â dwy ystafell i lawr a dwy lofft i fyny, wedi eu hadeiladu â cherrig lleol. Mae rhai adeiladau wedi eu codi â cherrig breision ond mae'r mwyafrif wedi eu codi â cherrig o'r caeau, o leiaf lle mae'n bosibl gweld y gwaith cerrig, mae'n bosibl y defnyddiwyd cerrig breision neu gerrig o ansawdd is ar gyfer y waliau ochr a'r waliau cefn. Mae nifer wedi eu rendro neu eu chwipio. Mae nifer o gapeli arbennig wedi goroesi, er bod pob un ohonynt bellach wedi cau neu ar fin cau. Mae Gwesty Nantlle Vale, adeilad sylweddol a godwyd yn y 1860au (SH49045320), yr un mor arwyddocaol â'r capeli (e.e. Capel Mawr [CM] – SH 49215319). Mae Tal- y-sarn yn enghraifft ragorol o bentref adeiladwr hapfasnachol.

 

Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Caernarfon- Nantlle

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol