English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Caernarfon/Nantlle – Ardal 20 Caeau amgaeedig Moel Tryfan PRN 15719

 


Mae patrwm penodol iawn o gaeau bach gyda waliau cerrig a bythynnod gwasgaredig i'w weld yn glir yng nghanol y llun hwn, rhwng copa Mynydd y Cilgwyn (tu blaen y llun) a Moel Tryfan (yn y cefndir (ardal 14), gyda ôl chwarela a thomenni i'w gweld ar y ddau.


 

 

Cefndir hanesyddol

Ardal o dir y goron a amgaewyd heb awdurdod cyfreithiol gan chwarelwyr/bythynwyr o 1798 ymlaen, yng nghanol yr unig wrthsafiad llwyddiannus yn erbyn cau tiroedd gan yr aristocratiaid yng Ngwynedd yn y 1820au. Hefyd arweiniodd y gwaith o ddatblygu'r diwydiant llechi at adeiladu nifer o ffyrdd diwydiannol a rheilffyrdd yn yr ardal.

 

Prif nodweddion y dirwedd hanesyddol

Caeau amgaeedig, anheddiad economi deuol

Clytwaith o gaeau bach a'u hanheddau cysylltiedig. Tyddynnod yw rhai o'r rhain o fewn economi deuol amaethyddol-chwarela, a sefydlwyd ar dir comin y goron o 1798, tai moel yw eraill heb unrhyw gysylltiad â thir. Mewn mannau mae'r rhain yn uno i greu pentrefi lled-gnewyllol neu ddatblygiad hirgul. Mae cryn amrywiaeth o anheddau. Mae rhai'n gwbl frodorol, yn groglofftydd, sydd efallai'n dyddio'n ôl i'r cyfnod cynharaf o gau'r tir, yn aml gydag estyniadau diweddarach ar ochr yr anheddau. Cerrig o'r caeau yn ddieithriad yw'r deunydd adeiladu. Un math penodol yw annedd unllawr diweddarach gyda ffryntiad dwbl a ffenestri mawr, weithiau defnyddid brics yn y conglfeini - sy'n awgrymu eu bod wedi eu codi ar ôl i'r system rheilffordd gael ei sefydlu yn y 1860au-70au. Mae hefyd yn bosibl bod y ffenestri mawr yn cynrychioli tanwydd rhatach, a'r newid posibl o ddefnyddio mawn a godid yn lleol i ddefnyddio glo a gâi ei gludo ar y trên. Efallai eu bod yn waith un pensaer lleol neu adeiladwr .

Hefyd nodwyd sawl rhes o dai dwy ystafell i lawr a dwy ystafell i fyny, a godwyd yn ddieithriad â deunyddiau lleol. Mae rhai tai modern, ac adeiladau eraill o'r ugeinfed ganrif. Mae llawer o waith adeiladu ‘gyda deunyddiau oedd o gwmpas', fel coed a haearn rhychiog yn ogystal â deunyddiau mwy traddodiadol.

Mae patrwm caeau rheolaidd, bach wedi eu gosod yn geometregol wedi goroesi. Defnyddir rhai ohonynt bellach i geffylau bori arnynt, ac ychwanegwyd rheiliau pren at y waliau cerrig neu lechi.

Mae'r systemau rheilffordd i'r chwareli, sy'n mynd yn eu blaenau i'r mynydd agored, yn cynnwys incleins a rheilffyrdd ar hyd cyfuchlin droellog yn dangos datblygiad y dechnoleg arbennig hon rhwng 1860 a 1880.

 

 

Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Caernarfon- Nantlle

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol