English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Arfon - Ardal 7 Gallt Celyn

 


© Hawlfraint y Goron. Cedwir pob hawl, Ymddiriedolaeth Archaeoloegol Gwynedd, 100017916 2005

Cefndir hanesyddol

Mae’r ardal hon yn cynnwys y tir creigiog, serth, amgaeëdig ar lethrau Cefn-du sy’n wynebu’r gogledd-ddwyrain, uwchlaw Llyn Padarn, yn arwain i lawr at y llyn. Mae tystiolaeth yn yr ardal, ar ffurf cylchoedd cytiau a chlostiroedd wedi’u hadeiladu o gerrig, bod pobl yn byw yma yn y cyfnod cynhanesyddol, a cheir tystiolaeth hefyd bod pobl yn byw ac yn amaethu yma yn y cyfnod ôl-ganoloesol, ond prin yw’r dystiolaeth o unrhyw aneddiadau nac amaethu rhwng y cyfnodau hyn. Mae hefyd yn cynnwys Craig-yr-Undeb, lle y cyfarfu Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru ym 1874, yn ogystal â Chaer Cerrig-y-Frân.

Sefydlwyd nifer o ffermydd yma yn dyddio o’r cyfnod cyn y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mae’r briffordd yn dyddio o’r cyfnod 1814 i 1826, ond mae ffordd gynharach sy’n ymdroelli ar hyd pen yr esgair ar hyd ymyl y tir amgaeëdig.

Nodweddion allweddol y dirwedd hanesyddol

Archeoleg greiriol, clostiroedd bach, llethrau coediog

Mae’r ardal yn gwrthgyferbynnu’n llwyr â phen Cefn-du (gweler ardal 45), am ei bod yn cynnwys ardal o redyn a cherrig brig, yn bennaf islaw cyfuchlin 200m, lle y mae nifer o ffermydd bach, anghysbell yn parhau i weithredu.

Ceir llawer o glostiroedd bach, gyda’r rhai amlycaf yn eu plith, yn rhan uchaf yr ardal, yn perthyn i aneddiadau yn dyddio o’r 18fed ganrif a’r 19eg ganrif ond yn ddiau mae rhai ohonynt yn dyddio o’r cyfnod cynhanesyddol.

Mae ffordd yn ymdroelli ar draws yr ardal gan gysylltu’r ffermydd a’r bythynnod â Llanberis a’r chwareli (i’r deddwyrain) dros y copa tuag at Fryn-bras ac (yn y pen draw) Gaernarfon. Disodlwyd y ffordd hon gan y briffordd (yn dyddio o ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg) sy’n rhedeg ar hyd troed Cefn-ddu yn ymyl glan y llyn.

Nid yw’r coedwigoedd wrth waelod y llethrau wedi’u dyddio.


Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Arfon

 

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol