English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Arfon - Ardal 6 Chwarel Glynrhonwy

 

 


© Hawlfraint y Goron. Cedwir pob hawl, Ymddiriedolaeth Archaeoloegol Gwynedd, 100017916 2005

Cefndir hanesyddol

Cyfres o chwareli llechi agored, yn gweithio gwythïen sy’n rhedeg i fyny’r llethrau o lan Llyn Padarn i’r gogledd-ddwyrain i’r tiroedd comin ar Gefn Du i’r de-orllewin. Mae’r llechi yn cael eu gweithio o gyfres o byllau agored sy’n dwyn Nantlle i gof fwy na Chwareli Dinorwig gerllaw. Câi’r pyllau eu gweithio ar wahân ar y cyfan, ac mae’r patrymau perchenogaeth a phrydlesu yn gymhleth.

Yn ddiau roedd y lefelydd yn cael eu gweithio ar raddfa fach ar ddiwedd y ddeunawfed ganrif. Perthynai’r pyllau isaf i ystad Glynllifon, ac roedd y chwareli uchaf ar dir y Goron, a brydleswyd o 1803 i John Evans a’i gwmni, y bu’n rhaid iddo ymdrin â phroblem feunyddiol chwarelwyr annibynnol yn gweithio’r safle ac yn bygwth ei gyflogeion. Cafodd y chwareli eu mecaneiddio o’r 1820au ymlaen. Gosodwyd incleins sylweddol yn arbennig o’r 1860au, ac adeiladwyd cyfadail melin mawr ar lannau Llyn Padarn. Gorffennodd y chwareli weithredu ym 1930, ar wahân i weithgarwch cloddio ysbeidiol iawn o 1945 hyd 1948. Defnyddiwyd pwll Glynrhonwy Isaf (a elwid hefyd yn ‘Waterside Quarry’, Chwarel Isaf), fel storfa fomiau yn ystod yr ail ryfel byd, ac roedd wedi’i gysylltu â llinell leol Llanberis gan reilffordd safonol.

Nodweddion allweddol y dirwedd hanesyddol

Tirwedd y chwareli llechi

Symudwyd holl beiriannau’r chwareli ym 1930. Tirluniwyd rhai o’r tomenni is yn fwy diweddar, ac mae cyfadail y felin yn cael ei ddefnyddio unwaith eto i weithgynhyrchu offer dringo. Mae’r cyfleusterau storio bomiau yn dyddio o adeg y rhyfel yn cynnwys to concrid wedi’i orchuddio â rwbel llechi ac olion o’r gilffordd. Mewn mannau eraill mae’r argloddiau cerrig ar gyfer y systemau rhaffyrdd i’r pyllau a’r incleins yn dal i fod yn nodweddion trawiadol.


Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Arfon

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol