English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Arfon - Ardal 14 Chwarel y Penrhyn

 


© Hawlfraint y Goron. Cedwir pob hawl, Ymddiriedolaeth Archaeoloegol Gwynedd, 100017916 2005

Cefndir hanesyddol

Chwarel lechi fawr, sy’n dal i gynhyrchu o dan Alfred McAlpine Slate products; ar un adeg hi oedd y chwarel lechi fwyaf yn y byd. Mae bron yn sicr ei bod yn dyddio o’r cyfnod Canoloesol, ond manteisiodd ar reolaeth uniongyrchol a buddsoddi sylweddol o’r 1760s ymlaen. Fe’i gwasanaethid gan reilffordd 2’ o led yn mynd i lawr at y môr o 1801, fe’i hailosodwyd i’w defnyddio gan locomotifau rhwng 1874 a 1879, ac roedd iddi felin lechi o c. 1803.

Nodweddion allweddol y dirwedd hanesyddol

Tirwedd chwarel lechi

Chwarel lechi bonciog o gryn faint, sy’n dal i gynhyrchu. Er gwaethaf graddfa’r gweithrediadau cloddio presennol, mae’r chwarel wedi cadw tirwedd ddiwydiannol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mae planau inclein, ponciau a strwythurau atodol wedi goroesi fel nodweddion tirwedd, ac mae nifer o enghreifftiau o beiriannau chwarel o’r 19eg ganrif a’r 20fed ganrif i’w gweld yn y chwarel o hyd. Ar hyn o bryd mae’r gweithrediadau wedi’u canolbwyntio ar ran uchaf y chwarel, ac maent yn debygol o barhau tua’r de-orllewin, ond mae gwastraff yn dal i gael ei arllwys ar safle’r ponciau yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Mae rhywfaint o ymdrech yn cael ei gwneud i annog coed i dyfu ar y tomenni. Mae cyfadail gweithdai Felin Fawr a fu’n gwasanaethu’r chwarel yng Nghoed-y-Parc gynt wedi goroesi’n gyfan fwy neu lai.


 

Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Arfon

 

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol