English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Arfon - Ardal 13 Llandygái a Thal-y-Bont

 


© Hawlfraint y Goron. Cedwir pob hawl, Ymddiriedolaeth Archaeoloegol Gwynedd, 100017916 2005

Cefndir hanesyddol

Mae Llandygái yn bentref ystad cynlluniedig a adeiladwyd wrth byrth Castell y Penrhyn o amgylch eglwys Llandygái. Dim ond yr eglwys, y rheithordy a Thy Mawr, sef cartref asiant ystad y Penrhyn, William Williams Llandygái, yn unig a welir ar ysgythriadau yn dyddio o ddiwedd y ddeunawfed ganrif. Adeiladwyd y rhan fwyaf o’r pentref yn ystod hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar ddeg, a bu rhywfaint o waith datblygu ar y cyrion ers hynny.

Mae dylanwad yr ystad hefyd i’w weld yn anheddiad Tal-y-Bont gerllaw, er i dai cymdeithasol gael eu hadeiladu yma ers y rhyfel.

Ceir hefyd nifer o strwythurau diwydiannol, gan gynnwys safleoedd nifer o felinau, a gefail a oedd yn gysylltiedig â rheilffordd wreiddiol y Penrhyn a adeiladwyd ym 1801 ac a redai trwy’r pentref.

Nodweddion allweddol y dirwedd hanesyddol

Pentref ystad

Yn y rhan fwyaf o’r ddau bentref ceir ailddehongliad bonheddig o’r traddodiad brodorol a llawer o elfennau addurnol. Mae’r rhain yn amrywio o’r bythynnod annedd gerllaw’r eglwys i’r tai deulawr mwy o faint â chladin o lechi ar y llawr uchaf, sy’n nodweddiadol o bensaernïaeth diwedd y bedwaredd ganrif ar ddeg a phensaernïaeth ystadau’r Penrhyn a’r Faenol. Mae dylanwad yr ystad hefyd i’w weld yn y ffaith nad oes unrhyw dafarndy na chapel anghydffurfiol.

Mae tai o fath diwydiannol mwy penodol, er yn dal yn addurnedig, i’w gweld yn rhes Tai’r Felin.

 

Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Arfon

 

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol