English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Ardudwy - Ardal 26 Caeau a choedwigoedd (PRN 18259)

 


© Hawlfraint y Goron. Cedwir pob hawl, Ymddiriedolaeth Archaeoloegol Gwynedd, 100017916 2005

Cefndir hanesyddol

Mae presenoldeb cylch cerrig bychan uwchlaw ardal o gorsydd (yn rhannol o fewn ardal 25) yn tystio i weithgareddau cynhanesyddol cynnar yno, ond mae’n debyg fod hyn yn gysylltiedig â’r grwp helaeth o henebion angladdol a defodol sydd â’u ffocws ymhellach i’r gorllewin yn ardal 25. Ceir hefyd sawl cylch cytiau a llociau cysylltiedig. Gallai eu maint cymharol fychan, a’r ffaith eu nad ydynt yn amgaeedig, awgrymu eu bod naill ai yn dyddio o’r oes efydd neu eu bod yn syml yn nodweddiadol o aneddiadau ucheldirol diweddarach.

Gerddi Bluog yw’r tyˆ mwyaf yn yr ardal, ac adeiladwyd ef yn wreiddiol ar ddiwedd y 17eg ganrif mae’n debyg: roedd wedi’i gysylltu â’r teulu Prys am sawl blwyddyn, ac felly mae ganddo statws arbennig yn hanes diwylliant Cymru. Moderneiddiwyd y tyˆ gan Clough Williams-Ellis yn y 1960au. Mae iddo set ddiddorol o dai allan. Mae’n debyg mai ffermydd o’r 19eg ganrif yw’r unig ddwy fferm arall yma (sef Ffridd a Rhyd yr Eirin, y ddwy yn solet ac wedi’u hadeiladu o garreg), fel y rhan fwyaf o’r llociau mawr afreolaidd eu siâp sy’n rhannu’r tir, er bod clystyrau diddorol o lociau bychain, (oll wedi eu hadeiladu o gerrig) o amgylch y tair fferm.

Nodweddion allweddol y dirwedd hanesyddol

Llociau afreolaidd eu siâp, waliau sychion, peth archeoleg greiriol

‘Estyniad ucheldirol’ o ardal 15 yw’r ardal nodwedd hon mewn sawl ffordd. Ei brigiadau creigiog, y tir na welwyd fawr o wella arno (sef cyferbyniad ag ardal 25 i’r gorllewin), y darnau o goetir yn rhannau isaf yr ardal, a bron dim anheddu (yn y gorffennol fel nawr) sy’n ei nodweddu. Gorwedda rhwng ucheldiroedd prysur ardal 25 a dyffryn caeëdig Cwm Bychan (ardal 28 i’r dwyrain) ac mae awyrgylch y lle yn ddiarffordd ac o bosibl yn ddigroeso. Un ffordd llwybr sengl sy’n croesi’r ardal, ac nid oes unrhyw anheddiad parhaol (tair fferm yn unig sydd yno beth bynnag). Nid oes yma unrhyw gaeau go iawn (yn yr ystyr o ddarnau o dir sydd wedi’u gwella’n amaethyddol). Yn hytrach na hynny, mae’r ardal wedi’i rhannu’n llociau mawr afreolaidd eu siâp â waliau sychion sy’n estyn dros ac o amgylch y brigiadau creigiog sydd ar hyd yr ardal. Ceir hefyd nifer o gorlannau. Mae’r ardal yn cynnwys nifer o safleoedd archeolegol creiriol, yn gytiau cynhanesyddol yn bennaf, ynghyd â llociau cysylltiedig, ac mae mwy i’w gweld ar awyrluniau fertigol ar ôl y rhyfel nag a geir yn y CSH.

Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Ardudwy

 

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol