English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Ardudwy - Ardal 22 Dyffrynnoedd coediog o amgylch Bryn Bwbach (PRN 18255)

 


© Hawlfraint y Goron. Cedwir pob hawl, Ymddiriedolaeth Archaeoloegol Gwynedd, 100017916 2005

Cefndir hanesyddol

Ardal hirgul yw hon o gymeriad cymysg, wedi’i chanoli ar ddyffryn afon (Afon y Glyn) sy’n rhedeg o’r gogledd-ddwyrain i’r de-orllewin. I’r gogledd mae tafod o dir uwch sy’n codi uwchlaw’r morfa arfordirol (ardal 30), ac ar yr ochr arall (yr ochr ddeheuol) mae’r tir yn codi’n serth unwaith eto ar gyfres o lethrau coediog i ucheldiroedd agored ardal 33. I’r gogledd, mae’r dyffryn yn ehangu ac ar yr un pryd yn cadw ei gymeriad tra choediog ac mae ardal 05 yn gyffiniol â’i hochr ogleddol. Nid oes nemor ddim safleoedd yn yr ardal wedi’u cofnodi yn y Cofnodion Safleoedd a Henebion (CSH), ac felly nid oes tystiolaeth o anheddiad na defnydd tir yma yn y cyfnod cynnar. Mae gwreiddiau eglwys Llandecwyn yn ganoloesol (yr unig eglwys o’i bath yn Ardudwy nad yw wedi ei lleoli ar yr arfordir) ac mae’n debyg iddi gael ei chodi ar lwybr cynnar o Draeth Bach dros fynyddoedd y gogledd tuag at Domen y Mur. Nid oes unrhyw arwyddion o anheddu cyfoes. Mae Maes-y-neuadd yn dy is-ganoloesol o bwys ag iddo ardd furiog sylweddol (ddiweddarach); rhedir y ty bellach fel ty bwyta adnabyddus. Ty is-ganoloesol dwy-uned o bwys yw Plas Llandecwyn, ag iddo fwy nag un llawr: mae sylfeini’r ffermydd eraill (e.e. Caerwych) yn dyddio o gyfnod cyn y 19eg ganrif. Ymhellach i mewn i’r tir, mae Nant Pasgan-mawr a Nant Pasgan-bach yn enghreifftiau da o ffermydd ucheldirol y 19eg ganrif yn y traddodiad brodorol lleol.

Nodweddion allweddol y dirwedd hanesyddol

Llethrau coediog, ffermydd cerrig

Y llethrau tra choediog a’r caeau pori rhyngddynt (gweler y datganiad SoDdGA isod) yw prif nodweddion hanesyddol yr ardal. Y ffermydd gwasgaredig o wahanol gyfnodau ac arddulliau sy’n ffurfio prif batrwm yr anheddiad yw’r nodwedd arall sy’n diffinio’r ardal (ceir cnewyllyn o dai o’r 19eg ganrif ym Mryn Bwbach sydd braidd yn anghydnaws): yn eu plith mae Plas Llandecwyn, Caerwych, Aberdeunant, Tallin, Yr Onnen, Nant Pasgan-mawr a Nant Pasgan-bach. Yn rhannau uchaf yr ardal, o amgylch y ffermydd diwethaf hyn, mae’r caeau a’r coedydd yn darfod a gwelir ucheldir anial corsiog. Nid oes nemor ddim safleoedd archeolegol creiriol yma, dim ond dwy ffordd fach a llwybrau.



Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Ardudwy

 

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol