English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Ardudwy - Ardal 21 Talsarnau (PRN 18254)

 


© Hawlfraint y Goron. Cedwir pob hawl, Ymddiriedolaeth Archaeoloegol Gwynedd, 100017916 2005

Cefndir hanesyddol

Mae’n ymddangos mai datblygiad hirgul o’r 19eg ganrif yw’r anheddiad bychan hwn sydd wedi codi o amgylch craidd â’r eglwys yn ei ganol. Mae’n bosibl fod rhai o’r adeiladau nad ydynt ar fin y ffordd, uchod, yn dyddio o’r 18fed ganrif, ond mae’r rhan fwyaf o’r adeiladau yn rhai o’r 19eg ganrif, gydag ychwanegiadau o’r 20fed ganrif. Unwaith eto, mae gorsaf y rheilffordd beth ffordd islaw’r anheddiad ar y morfa (ardal 30), a gellir ei chyrraedd ar un o’r ffyrdd bach.

Nodweddion allweddol y dirwedd hanesyddol

Datblygiad hirgul o’r 19eg a’r 20fed ganrif

Ceir clwstwr bychan o adeiladau carreg uwchlaw’r brif ffordd, o amgylch yr eglwys ôl-ganoloesol, sy’n awgrymu bod anheddiad yma cynt, a hefyd y rheswm dros ddatblygu Talsarnau yn y 19eg ganrif (i bob pwrpas, yr anheddiad nesaf ar hyd y brif ffordd o Faentwrog yn y gogledd yw hwn, ac mewn sawl ffordd, mae’n debyg i’r anheddiad hwnnw o ran ei bensaernïaeth a’i arddull, er ar raddfa llai trawiadol). Mae’r tai cynnar, sydd wedi’u gwasgaru o amgylch llethrau’r bryn uwchlaw’r ffordd bresennol yn gymysgedd o ran arddull, tra bod estyniad ‘modern’ y pentref yn y cyfeiriad arall (ar draws y morfa). Un stryd fer â thai teras ar hyd-ddi yw craidd y pentref: rhai deulawr syml eu diwyg yw’r rheiny ar yr ochr ddwyreiniol (uchaf), yn enwedig gan eu bod wedi’u rendro, ond mae’r rhai ar yr ochr arall (gweler ffotograff) yn fwy diddorol. Terasau byrion o wahanol gynlluniau yw’r rhain. Ar yr ochr sy’n wynebu’r stryd, maent yn edrych fel rhai deulawr, ond gan fod y ffordd, mae’n debyg, wedi ei thorri ar frig y llethr, awgryma cefn y tai hyn eu bod yn rhai tri llawr eithaf trawiadol. Yn ogystal â’r adeiladau domestig, mae dwy dafarn, capel, siop a motel newydd (sy’n edrych braidd yn anghydnaws ar ymyl ddeheuol yr anheddiad, ond gellir dadlau ei bod yn parhau â thraddodiad y pentref o ddarparu cyfle i deithwyr aros noson.


Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Ardudwy

 

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol