English

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Ardudwy - Ardal 16 Llethrau uchaf mynyddoedd Moelfre a Mynydd Llanbedr (PRN 18249)

 


© Hawlfraint y Goron. Cedwir pob hawl, Ymddiriedolaeth Archaeoloegol Gwynedd, 100017916 2005

Cefndir hanesyddol

Mae’r ardal yn cynnwys dwy ardal enfawr o ucheldir mynyddig sy'n ymestyn oddeutu o'r gyfuchlin 200m hyd at grib y mynydd ei hun (ardal 27 yn bennaf), sydd mewn ambell le dros 750m, yn seiliedig ar Moelfre (i’r de) a Mynydd Llanbedr (i’r gogledd). Maent mor debyg o ran eu harcheoleg a’u cymeriad fel bod modd eu trin gyda’i gilydd fel un ardal. Er nad oes unrhyw anheddu yn yr un o'r ddwy ardal erbyn hyn, mae gwaith maes archeolegol, gan Bowen a Gresham (1967) i ddechrau, gan Richard Kelly (1982) a chan arolwg wedi’i dargedu o’r ucheldiroedd yn yr ardal islaw Llyn Bodlyn (ardal ddeheuol) ac ar Fynydd Llanbedr gan YAG (1988 a 1992), wedi dangos bod hanes cymhleth i’r ucheldiroedd hyn y mae angen ei denu i’r amlwg. Mewn dwy ardal gymharol gyfyngedig, fe nododd yr arolwg o’r ucheldir yn arbennig, ddwsinau o safleoedd o ddiddordeb archeolegol o bob cyfnod, yn garneddau a meini hirion cynhanesyddol cynnar, cylchoedd cytiau a llociau, carneddau carega, twmpathau, cytiau hir, sylfeini adeiladau, corlannau defaid, olion mwyngloddio, olion torri mawn a llawer mwy o nodweddion cerrig dros dro. Ni chloddiwyd yr un o’r safleoedd hyn, ond o ran morffoleg maent yn dangos rhywfaint o anheddu ac ecsbloetio dynol yn yr ardaloedd pellennig hyn (er nid yn ddi-dor o reidrwydd) dros y tri neu’r pedwar mileniwm diwethaf. Mae lôn bost y 18fed a’r 19eg ganrif o Bontddu i lawr i’r arfordir yn rhedeg heibio i ganol yr ardal ddeheuol (dros Bont Scethin) ac roedd Tyˆ Newydd (ar lethrau deheuol Moelfre) yn lle poblogaidd i aros dros nos.

Nodweddion allweddol y dirwedd hanesyddol

Olion archeolegol creiriol o garreg, waliau sychion yn cwmpasu’r caeau

Y waliau syth hir o gerrig o’r 19eg ganrif, sy’n torri’n uniongyrchol ac yn ddideimlad trwy’r ardaloedd clegyrog a chreigiog hyn yw’r nodwedd hanesyddol amlycaf yn weledol. Fodd bynnag, fel y mae’r adran uchod wedi dangos, mae edrych yn ofalus yn datgelu tirlun hanesyddol mwy cymhleth y mae angen ei archwilio a’i ddadansoddi’n fwy manwl. Yr olion creiriol o garreg, sy’n amrywiol o ran cyfnod a math ac yn fychain o ran maint, ynghyd â nifer yr olion hyn, yw prif nodweddion y dirwedd hanesyddol yma. Un o brif nodweddion yr ardaloedd hyn yw nad oes ganddynt unrhyw anheddiad modern, ac na ellir eu cyrraedd ond trwy gerdded ar hyd nifer fechan o lwybrau. Maent yn wir yn ddiarffordd.


Yn ôl i Nodweddion Tirwedd Hanesyddol Ardudwy

 

 

 

Visit our social network sites
Ymwelwch a'n safleoedd rhwydwaith cymdeithasol