26 Llethrau canolig cadwyn y Moelwyn

Cefndir hanesyddol

Mae llethrau canolig y Moelwyn, a’r rheini wedi’u hamgáu’n rhannol, yn cynnwys ardal anferth ac amrywiol. Mae’r adnoddau wedi bod yn cael eu defnyddio ers y cyfnod canol-oesol hyd at yr ugeinfed ganrif ar gyfer amaethyddiaeth (cyfyngedig), pren, yn ogystal â mwynau eraill, ac mae’r tir hefyd yn rhannol goediog.

Nodweddion hanesyddol allweddol yn y tirwedd

Llethrau canolig, amaethyddiaeth, diwydiant, fforest

Un o brif nodweddion yr ardal hon yw pocedi o goetir, rhywfaint o fforestydd o’r ugeinfed ganrif a thir agored, rhannau ohono'n gyforiog o redyn. O ran ffermio, porfa wael a llwm sydd yma gyda defaid yn pori ar y tir, ac mae’r ffermdai fel arfer yn adeiladau stwc isel o gerrig, a’r rheini’n aml wedi’u codi mewn pantiau naturiol i’w gwarchod. Ar y cyfan, nid yw’r waliau cerrig wedi cael gofal mawr, ac awyrgylch o oroesi yn hytrach na ffynnu sydd yma'n gyffredinol.

Mae pobl wedi bod yn tynnu plwm a mwynau eraill o’r tir ers y cyfnod canol-oesol os nad yn gynt ac mae yma olion sylweddol ym Mhant y Wrach (SH617402), Bwlch y Plwm (SH627415) ac yn lle Catherine and Jane Consols (SH633411). Mae llawer o’r fforest yn gymharol ddiweddar, a chryn dipyn ohono’n cael ei reoli’n fasnachol. Mae ardal sydd â'i chanol yn SH640420 ym mherchnogaeth yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol ac yn cael ei rheoli ganddi.

Mae’r ardal yn cynnwys un anheddiad bach â chanol iddo, sef y Rhyd, lle ceir adeiladau sy’n dangos adeiladwaith a berthyn i’r bedwaredd ganrif ar bymtheg. < yn ôl at y map

Atgynhyrchir y map hwn o Ddeunydd yr Arolwg Ordnans gyda chaniatâd Arolwg Ordnans ar ran Rheolwr Llyfrfa Ei Mawrhydi © Hawlfraint y Goron. Mae atgynhyrchu heb ganiatâd yn torri hawlfraint y Goron a gall hyn arwain at erlyniad neu achos sifil. Ymddiriedolaeth Archaeoloegol Gwynedd, 100017916 2005.