G2156 Rhestru trefniant Canoloesol ac ôl ganoloesol: safleoedd melinau ym Meirionnydd

Adroddiad cryno Ebrill 2012 – Mawrth 2013


Pandy Trawsfynydd o'r de

Nod y prosiect hwn oedd adnabod safleoedd canoloesol ac ôl ganoloesol melinau ym Meirionnydd, i asesu eu cyflwr a lle'n briodol i gymeradwyo safleoedd ar gyfer Rhestru. Roedd melinau dŵr a ddefnyddid i felino ŷd yn gyffredin o'r cyfnod canoloesol. Rhestrir y rhai canoloesol yn glir mewn stentiau canoloesol, a gellir adnabod y safleoedd mewn llawer o achosion trwy dystiolaeth enwau lleoedd sy'n goroesi. Adnabu'r prosiect 440 o safleoedd neu safleoedd posibl melinau trwy ymchwil archif cartograffig a dogfennol. Archwiliwyd pob safle ar fapiau Arolwg Ordnans argraffiadfau 1, 2 a 3 yn dyddio rhwng 1888 a 1920, ffotograffau diweddar o'r awyr a Map Digidol Mastermap Arolwg Ordnans 2011 er mwyn sefydlu cyflwr presennol y safleoedd a phenderfynu pa rai allai fod yn addas ar gyfer gwella yn unol â chanllawiau gwella a gynigir gan Rick Turner o Cadw, ac yn debyg i'r hyn a ddefnyddiwyd ar gyfer prosiect melinau Sir Gaernarfon yn 2011-2012. Ynghyd â'r mapiau Arolwg Ordnans , y ffynonellau gorau ar gyfer adnabod lleoliadau melinau yw llawysgrifau'r stadau a gedwir mewn storfeydd archif cenedlaethol a lleol, gan gynnwys rhenti, lesoedd ac yn bwysicaf oll mapiau. Mae tystiolaeth o'r mapiau'n cynnwys melinau'n dal i weithio yn hwyr yn yr ail ganrif ar bymtheg a'r ddeunawfed ganrif, a allai fod o gychwyniadau cynharach, a safleoedd hen felinau wedi'u cadw mewn tystiolaeth enwau lleoedd.

Mae llawer o'r melinau a adnabyddir yn yr adroddiad o'r cyfnod ôl ganoloesol, a bu casgliadau llawysgrifau stadau o ddefnydd neilltuol i'w hadnabod yn ogystal â rhoi tystiolaeth bellach o felinau o gychwyniad canoloesol. O ran dyddiad amrywia'r safleoedd hyn o'r cyfnod canoloesol hyd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac yn cynnwys amrywiaeth o fathau safle a thechnolegau. Gyrrir y rhain yn gyffredinol gan ddŵr heb unrhyw dystiolaeth am felinau gwynt.

Ymwelwyd â'r safleoedd hynny oedd yn bosibl i'w rhestru rhwng Ionawr a Mawrth 2012, 52 safle i gyd. Archwiliwyd y melinau, yr adeiladau allanol cysylltiedig a sustemau rheoli dŵr yn y maes . Crëwyd cofnod ffotograffig o'r melinau a chawsant eu disgrifio'n llawn ar ffurflenni cofnodi Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd a luniwyd yn bwrpasol, yn seiliedig ar y meini prawf rhestru. Cofnodwyd y wybodaeth a gasglwyd i fasdata melinau, a phob safle'n cael rhif adnabod unigryw (PRN), sy'n cynnwys corff y wybodaeth perthnasol i'r ymchwil.

Mae'n glir o'r gwaith a gyflawnwyd ar y prosiect hwn bod maint y data a phosibiliadau ymchwil i felinau Meirionnydd yn enfawr. Heb os, mae mwy o felinau diddorol, ac efallai o ansawdd rhestru ym Meirionnydd a dim ond ar ôl ymchwil dogfennol a gwaith maes pellach y bydd modd eu hasesu. Nodwyd deuddeg safle a ystyrid i fod o werth rhestru arwyddocaol.


Pandy Cwm yr Afon o'r gogledd - ddwyrain

 

 

Yn ôl i brosiectau a ariannwyd gan Cadw >>