Prosiect Rhychwantu Safleoedd Cwympiadau Awyrennau Milwrol (G2180b)

Adroddiad cryno Ebrill 2011 – Mawrth 2012


Peiriant Blackburn Botha L6202 yn Llwytmor. Hawlfraint Graham A Stephen

Bu diddordeb ers tro byd mewn safleoedd lle digwyddodd cwympiadau awyrennau ymhlith rhai sydd â diddordeb arbennig mewn hedfan. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf bu hefyd gynnydd yn y diddordeb proffesiynol yn y safleoedd hyn, yn arbennig mewn perthynas â'u rheoli. Datblygwyd y prosiect hwn gyda'r nod o greu cofnod cywir o'r adnoddau sydd ar gael, gan dynnu sylw at bwysigrwydd cymharol pob safle, a hwyluso'r gwaith o reoli'r safle.

Deilliodd y prosiect hwn o drafodaethau yn 2009 gyda Gweithgor Safleoedd Milwrol yr Ugeinfed Ganrif yng Nghymru. Roedd aelodau'r grŵp wedi mynegi pryderon oherwydd prinder adnoddau a'r angen i gasglu gwybodaeth ddealladwy, gywir er mwyn a) cynorthwyo rheolwyr treftadaeth Gymreig i ddarparu cyngor; b) darparu cronfa ddata lawn o safleoedd cwympiadau yng Nghymru ar gyfer y Weinyddiaeth Amddiffyn er mwyn eu cynorthwyo i wneud penderfyniadau mewn perthynas â thrwyddedu gweithrediadau adfer a c) i dynnu sylw Cadw at safleoedd cwympiadau y gellid eu cofrestru er mwyn sicrhau lefel ychwanegol o ddiogelwch. Y gobaith oedd y byddai casglu set ddata o'r fath yn gyfle i fonitro a gwarchod y safleoedd a nodwyd, all fod mewn perygl oherwydd nifer o ffactorau, gan gynnwys gweithrediadau adfer heb eu trwyddedu.

Sail y gwaith a wnaed oedd cronfa ddata a gasglwyd gan RCAHMW. Fe'i harchwiliwyd ac ychwanegwyd gwybodaeth newydd iddi, gan gynnwys data ychwanegol a ddatblygwyd i ddibenion dosbarthu a rheoli safleoedd. Cynhwysir y meysydd ychwanegol yn yr HERs Rhanbarthol ymhen amser a bydd yn hwyluso'r broses o reoli safleoedd ac yn fodd i reoli'r set ddata mewn yn ddynamig drwy ddiweddaru ac ychwanegu cofnodion newydd. Rhennir yr wybodaeth hon gyda'r Weinyddiaeth Amddiffyn a bydd yn ymarferiad peilot defnyddiol i weld sut mae darparu set ddata unedig ar gyfer Cymru'n effeithio ar eu gallu i ddarparu cyngor ynghylch y safleoedd a chaniatau trwyddedau er mwyn adfer awyrennau milwrol a gwympodd.

Datblygwyd y fethodoleg a'i ehangu drwy gydol y prosiect a'r gobaith yw y bydd yn cael ei ddatblygu ar draws Cymru er mwyn darparu ffynhonnell ddiffiniol o wybodaeth, wedi'i rheoli'n ddynamig drwy'r HERs Rhanbarthol a'r RCAHMW.

Nodwyd cyfanswm o 175 o safleoedd cwympiadau yng Ngwynedd. Neilltuwyd categori pwysigrwydd i bob un, gan amrywio o A (cenedlaethol) i D (safle llai, neu un wedi'i ddifrodi) gyda chategori ychwanegol, U, yn nodi safle sydd angen ei archwilio ymhellach.

Y ffactorau allweddol a ystyriwyd gan y broses hon, yn deillio o'r meini prawf cofrestru, oedd:

• Awyren brin mewn cyd-destun rhyngwladol

• Awyren brin mewn cyd-destun Cymreig

• Cyflwr safle'r cwympiad fel cyfanwaith

• Cyflwr gweddillion yr awyren

• Arwyddocâd yr awyren o safbwynt Cymreig, ac a yw'n gysylltiedig â gweithgareddau sy'n nodweddiadol o brofiad Cymru o'r rhyfel

• Faint o darfu fu, a faint sydd wedi ei symud o'r safle drwy a) dimau achub cychwynnol, b) grwpiau hedfan, c) unigolion eraill

• Presenoldeb (neu bresenoldeb posibl) gweddillion dynol

• Cysylltiadau â phersonel/safleoedd/brwydrau allweddol

• Topograffeg tirwedd safle'r cwympiad (er mwyn penderfynu pa mor bosibl yw fod elfennau wedi eu claddu yno ac a oes tystiolaeth yn y dirwedd)

• Amgylchiadau'r cwympiad (h.y. ongl, cyflymder, ardrawiad, y math o awyren, deunyddiau adeiladu ac ati)

• A yw'r safle bellach yn ganolbwynt i gofeb

Canfuwyd bod dwsin o safleoedd o bwysigrwydd arbennig; fodd bynnag neilltuwyd 99 i'r categori U: mae hyn yn nodi'r nifer o safleoedd a fyddai'n cael budd uniongyrchol o ymchwil pellach wrth ddesg ac ar y safle.

Mae'r adroddiad yn cynnwys argymhellion niferus ar gyfer a) gwaith yn y dyfodol, b) rheoli a diogelu safleoedd cwympiadau awyrennau milwrol , c) arferion gwaith cynhyrchiol ac ch) egwyddorion ar gyfer rheoli safleoedd lle digwyddodd cwympiad awyren filwrol.

Adroddiad: Nina Steele

 

Yn ôl i brosiectau a ariannwyd gan Cadw >>